Ahır tasarımı ve Barınaklarda Hayvan refahı

Hayvan refahı, bakım, yönetim ve hayvana uygulanan olması gerektiği gibi muameleleri içerir. Bir hayvanın refahını korumak, onun fiziksel ve zihinsel ve doğal ihtiyaçlarını sağlamak KONFOR ise hayvanların günlük hayatı kolaylaştıran maddi rahatlık demektir. Ahır yenileme ve planlarken hayvan refah ve konforu tasarımı sürecinde öncelikli olması yatırımın kısa sürede dönüşümüne katkı sağlar.

Hayvan barınaklarında refah ve Konfor

Hayvan barınaklarında refah ile ilgili çeşitli faktörlerin hayvan konforu üzerine etkisi vardır. Bu faktörler arasında barınak içi sıcaklık, hava kalitesi (nem, hava akım hızı, çeşitli gazların seviyesi, toz) ve aydınlatma gibi mikro klima şartları, hayvan başına ayrılan alan, barınak içi düzenlemeler ve ekipmanlar, barınak zeminin yapısı ve altlık ile hayvanların bağlanma durumu yem ve su kalitesi ve miktarı söylenebilir.

Hayvan refahı için ahır tasarımı sürecinde dikkat edilmesi gereken 6 önemli nokta

  1. Havadar bir ortam
  2. Suya rahat erişim
  3. Yeme rahat erişim
  4. Temizlik ve hijyen
  5. Kuru zemin.
  6. Yumuşak zemin.

Hayvanların yaşlarına göre durak boyutları

Ahır inşası sırasında maliyeti azaltmak düşüncesi ahır genişliğinde ufak tefek değişikler başlangıçta hesaplamada mantıklı gelebilmektedir. Bu ufak değişiklik maliyette önemli avantajlarda içeriyor olabilir.
Her durak genişliğinde 5 cm azaltmadan bir şey çıkmaz düşüncesi ile hesap yapıldığında dört duraklı bir ahırda 20 cm azalma demek olmaktadır. Bu maliyette az bir fark demek olsa da sığır refahı gönencesi ve hayvan davranışları üzerinde etkiler yaratacak beklide ahır durak kullanımı olumsuz etkileyecek bir karar olacaktır.

Durak ölçüleri

Ahır yüksekliği

Ahır tasarımında yan duvarların yüksekliğini azaltmak maliyet düşürmede önerilen bir diğer metodu oluşturmaktadır. Bazı durumlarda da  ahır inşaatını üstlenen kişi milimetrik ölçülerde hoşlanmaz ve bunları sürekli değiştirme önerileri getirir.  Ancak çatı açıklığı ve yan duvar yüksekliğinin değiştirilmesi havalandırma sisteminde büyük değişiklik yaratmaktadır.
İdeal bir tavan yüksekliğinde ineğe hava giriş çıkışı için daha çok hacim kalır. Ayrıca, esinti ile toz, nem gibi istenmeyen özelliklerin inek etrafından uzaklaşması da sağlanış olur. Ayrıca yüksek tavan radiant enerjiye karşı da avantaj sağlamış olur.

Minimum yan duvar yüksekliği 12 feet dir ancak, 14 feet daha çok avantaja sahiptir ılıman yerlerde bu ölçünün 16 feet olması önerilir.

Ayrıca tavandaki açıklığüın ve tavan eğimininde uygun ölçülwerd eolması büyük önem arz eder. Halen her 12 inch ahır genişliğne 4/12 — 4 inches  eğim önerilmektedir. Çatıdaki açıklığın ise her 10 feet ahır genişiliği için  3 inches açıklığa gerek vardır.

Geçit yeri sayısı

Ahır içinde birkaç tane daha durak olmasını sağlamak için geçit yerleri sayısını azaltmak veya geçit yeri ölçüsünde azaltmaya gitmek genel de yapılan bir uygulamadır. Ahır içinde hayvanlar için bunu anlamı suya ve yeme gitmek için daha az yer olması ve yemlik ve suluklara uzak mesafedeki duraktan yemlik suluklara ulaşmak için daha çok mesafe kat etmesi demektir Ayrıca dominant inek sıcak yaz aylarında buralara hakim duruma geçip diğerlerinin yem ve sudan faydalanmasında önemli aksamalara neden olabilmektedir.

Hedef: genellikle her bölmedeki inekler için bölmenin her iki ucunda ve birde orta olmak üzere 3 geçit yeri olması ve her 100 de  bir geçit yeri olması önerilmektedir. Ancak yapılan çalışmalarda ahır içinde her 60-80 feet de bir geçit yeri bırakılmasını göstermektedir.

Geniş geçiş yeri genişliği Crossovers 14 feet olmalıdır.  Yapılan çalışmakarda orta geçit yerinin daha çok kullanıldığı ve yaklaşık suluklara gelen inekelrin %40 nın orta geçit yolunu tercih ettikelrini bildirmektedirler.

Ahır zemin özellikleri

Ahır tasarımı ve yapımın sırasında özellikle ahır zemin detayları, zemin özellikleri ve hayvanın güvenle yürüyebildiği ahırlarda hayvan konforu açısından çok büyük fark yaratmaktadır.
İnek güvenle yürüyebileceği bir zemin ister. 2 inch arayla zeminde oluklar açılmış olması bu güvenli yürüme alanın temin etmektedir. Burada yapılacak oluklarında inek ağırlığını kaldıracak ve hemen dökülmeyecek kalitede betonla yapılması gerekir.

Ahır konumu

Ahır yerleşim önü ahır için uygun ortam temininde çok büyük öneme sahiptir. Ahırda perde kullanarak güneşi kesmek mümkün gibi düşünceler varsa da bu gibi düşüncelerin doğru olmadığı ve ahır yerleşim yönünün en büyük etkiye sahip olduğu gösterilmiştir.
Doğu batı yönünde yerleşim, hakim esintilerden faydalanma, maksimum gölge temini, direkt gün ışına maruz kalmama ve sıcaklık stresi etkisini minimize etmesi gibi özelliklerinden dolayı tercih edilmektedir.

Ahır içi yerleşim planı

Çeşitli yemleme şekillerine ve yaşa göre hayvan başına ayrılacak minimum yemlik uzunluğu

Ahır içi tasarında kişisel tercihler ve iş idaresi için alınacak karalar etkindir. 6 sıralı bir ahır içi tasarımı tercihi söz konusu ise, inek sayısı maksimum yapılabilir ancak halen aşılama, yapay tohumlama gebelik kontrolü ve diğer bazı bireysel işlemler için kilit sistemlerinin kullanılma durumları söz konusudur.

Maksimum durak sayısında bu kilit sisteminin sayısında azalma veya boyutlarına azalma ihtimalinde hayvanlara için stres oluşması söz konusu olabilmektedir.
Eğer 6 sıralı ahır planı tercih ediliyorsa bu durumda bireysel işlemler için ayrı bir yer planlanması gerekmektedir.  , ineklerinin baş sıkışması veya kıvrılmaması için  kilit sistemlerinin genişliğinin 27-30 inch olması önerilmektedir.

Yataklık ve gübrelik sistemleri

Gübre temizlik sistemleri ve yataklık materyali her sistemde aynı sonucu vermeyebilmektedir. Ahırın öncelikle ineklerin yapısına uygun ölçülerde ve yapıda tasarlanmış olması gerekmektedir. Bu tercihte uygun yataklık materyali tercihi de dahildir. Özellikle kum ataklık kullanımı durumunda daha da detaylı planlama gerekmektedir.

Hava kalitesi

Barınaklarda optimal bir havalandırma sağlanmalıdır. Her türe, yetiştirmeye ve yaşa özgü olarak barınak içinde optimal nem oranının ve hava akım hızının sağlanması; zararlı gazların düzeyinin belli bir seviyenin altında olması refah bakımından gereklidir.
Türkiye’de özellikle köylerdeki hayvancılık geleneksel barınaklarda yapılır ve hijyen kurallarına uygun değildir. Ahırlar ve ağıllar çoğunlukla karanlıktır ve havalandırması yetersizdir. Bu nedenle barınak havasında nem ve amonyak oranı yüksektir. Bu olumsuzluklar kış mevsiminde daha fazla görülmektedir.

Türkiye de ağıl ve ahırlarda genellikle doğal havalandırma yöntemi kullanılmaktadır.  Bu da doğal şartlara bağlılığı arttırmaktadır. Doğal havalandırma uygulanan bağlı olarak havalandırma ile ilgili sorunlar görülmektedir. Bu nedenle yetersiz havalandırmaya bağlı olarak refah azalmaktadır.

Sıcaklık

Türkiye de denize yakın bölgelerde deniz ikliminin, denizden uzak bölgelerde ise karasal iklimin etkisindedir. Yaz mevsiminde hava sıcaklığı bir çok bölgede 35 C civarında olmaktadır. Bazı besi ve süt sığır ahırları kapalı barınak şeklindedir. Böyle barınaklarda yüksek sıcaklık stresi etkili olmaktadır.

Hayvan başına ayrılan alan

Ahır tasarımı barınak içinde hayvan başına ayrılan alanın verim ve refah üzerine önemli etkisi vardır. Barınak içinde hayvan başına ayrılan alanın azalması, hayvanlarda saldırganlık davranışının artmasına ve dinlenme için gerekli zamanın azalmasına yol açmaktadır.
Türkiye de modern süt sığırcılığı işletmelerinde havan başına ayrılan alanın yeterli olduğu söylenebilir. Çünkü bu barınaklar projeli olarak inşa edilmektedir. Ancak çok sayıda besi ve süt sığırcılığı ahırlarında hayvan başına ayrılan alanın yetersiz olduğu görülmektedir. Bu durum yetersiz olarak beslenen hayvanları olumsuz etkilemekte ve hastalıklara karşı hassasiyeti  arttırmaktadır. Benzer durumun koyun-keçi ağıllarında da olduğu söylenebilir.

Kauçuk zemin ihtiyacı

Zemin yapısı ve altlıklar

Ahır tasarımı yaparken zeminin yapısı ve altlıkların verim ve refah üzerine önemli ve etkisi dikkate alınmalıdır. Sığırlarda bazen anormal yatma (hayvanın ilk olarak arka bacakları üzerine oturması) veya anormal kalkma (hayvanın ilk olarak ön bacaklarını uzatması) davranışları görülebilmektedir.

Ahırlar için IZGARA beton zeminler
Ahırlar için IZGARA beton zeminler

Sap altlığın kullanıldığı barınaklardaki sığırlar, ızgaralı zemine sahip barınaklardaki sığırlara göre daha fazla sayıda yatma periyodu göstermekte ve yatma için daha fazla zaman harcamakta ve daha kolay yatıp kalkmaktadırlar.
Türkiye de ahırlar genellikle beton zemine sahiptir ve bir çok ahırda altlık kullanılmamaktadır. Altlık kullanılan ahırlarda ise altlık materyali olarak genellikle sap tercih edilmektedir. Ağıllarda ise altlık kullanılmamaktadır. Gübre yılda bir kez temizlenmektedir. Altlığın yapısı ve idaresi tavukçulukta da oldukça önemlidir.

Hayvanların Bağlanması

Hayvanların bağlı veya serbest dolaşımlı olmasının refah ve verim üzerine önemli etkisi vardır. Bağlı hayvanların hareketlerini ve komşularıyla olan sosyal ilişkilerini sonlamakta; yatma, kalkma ve dinlenme davranışları üzerine etkili olmaktadır. Hayvanların hareketli olması fizyolojik faaliyetlerini olumlu yönde etkilemektedir. Bu da refahın iyileşmesine katkıda bulunmaktadır.

Türkiye de süt ve besi ahırlarında hem bağlı hem de serbest dolaşımlı sistem uygulandığı görülmektedir. Böyle hayvanlarda ayak ve diz eklemi sorunlarının daha fazla olduğu bilinmektedir.

Mera

Koyun ve keçiler kış hariç diğer mevsimlerde günün çoğunluğunu merada geçirirler. 
Barınak içi ekipmanlar ve düzenlemeler de refah üzerine etkilidir. Hayvan başına yemlik uzunluğunun yetersiz olması, saldırganlık davranışının artmasına ve bazı hayvanların daha az yem almasına neden olmaktadır. Bu da sosyal hiyerarşik yapıda alt sıralarda bulunan hayvanların yem ihtiyaçlarını tam olarak almalarını engellemektedir. Bu durum refah ve verimlerde azalmaya neden olmaktadır.
Türkiye’de barınakların bir çoğunda hayvan başına yemlik uzunluğunun optimum değerlerin altında olduğu gözlenmektedir.

Veterinerlik

Çiftlik hayvanları yetiştiriciliğinde bazı kastrasyon uygulamaları yapılmaktadır: (Boynuzların kesilmesi veya köreltilmesi, kuyruk kesme, tırnak kesme, gaga kesme). Bu uygulamalar sırasında gerekli kurallara uyulmaması hayvan refahı üzerine olumsuz etkisi olmaktadır.
Kastrasyon ( yumurtalık ve testisin çıkarılması): Saldırganlık ve seksüel davranışları azaltmak için yapılır ve çeşitli yöntemler uygulanır. Bir çok ülkede gerek sığırlarda gerekse de koyunlarda kastrasyon işlemi rutin olarak yapılmaktadır. Türkiye’de kastrasyon işlemi sığırlarda ve koyunlarda hemen hemen hiç yapılmamaktadır. Bu durum hayvan refahı açısından olumludur.
Kuyruk kesme: Bazı ülkelerde sığır ve koyun yetiştiriciliğinde kuyruk kesme işlemi uygulanmaktadır. Ayrıca köpeklerde de genellikle estetik amacıyla yapılmaktadır. Kuyruk kesme, cerrahi veya lastik halka uygulaması ile yapılır.
Türkiye’de sığır ve koyun yetiştiriciliğinde kuyruk kesme işlemi nadiren (Merinos yetiştiriciliği hariç) yapılmaktadır. Bu durum hayvan refahı açısından olumludur.
Boynuzların köreltilmesi: Sığırlarda boynuz gelişiminin engellenmesi, çiftlikte ve taşıma sırasında idarenin kolaylaştırılması ve hayvanlarda yaralanmanın engellenmesi amacıyla yapılır. Bu amaçla bir çok yöntem uygulanmaktadır. Yetiştiricilik uygulamalarında bazen bu işlemin anestezi yapılmadan yerine getirildiği görülmektedir. Bu da hayvanda ağrı, stres ve korku meydana getirmektedir. Bu nedenle anestezi altında boynuz köreltme işleminin gerçekleştirilmesi hayvan refahı açısından gereklidir. Genç yaşta boynuz köreltme işlemi, daha ileri yaştaki boynuz kesme işlemine göre refah bakımından çok daha elverişlidir.
Türkiye’de kültür ırkı buzağılarda erken dönemde sıcak dağlama veya kimyasal maddeler kullanılarak boynuz köreltme yapılmaktadır. Bu işlem sırasında çoğu zaman lokal anestezi yapılmadığı bilinmektedir.

Dağlama ile numaralama: Bazen numaralama amacıyla sıcak ve soğuk dağlama ile
numaralama işlemi yapılmaktadır. Sıcak dağlama işlemi hayvanlar için oldukça çok stres oluşturmakta ve refah olumsuz etkilenmektedir. Bu nedenle soğuk dağlama tercih edilmelidir.
Türkiye’de bazı sığırcılık işletmeleri soğuk dağlama ile numaralamayı tercih etmektedirler. Sıcak dağlama yöntemi genellikle kullanılmamaktadır.

Bir cevap yazın